Category Archives: Zabytki

S. Nicola

300 m dalej skręcimy w via S. Maria do kościoła S. Nicola wzniesionego przez margrabiego Ugo ok. 1000 r. dla zakonu benedyktynów. W pochyłej nieco kampanili zobaczymy świetnie rozwiązanie schodów proj. Nicola Pisano (?). Za kościołem w prawo, na piazza Dante, świątynia S. Frediano z XII w., o typowo pizańskiej architekturze i surowym wnętrzu sklepionym na antycznych kolumnach. Obok gmachu uniwersytetu wyjdziemy w prawo znów nad rzekę i mijając piazza Garibaldi i Ponte di Mezzo, skierujemy się w lewo, do drugiego typowego dla architektury pizariskiej kościółka S. Pierino z XII-XIII w. Wewnątrz ciekawa mozaika posadzki i antyczne kolumny. Jesteśmy w centrum starej dzielnicy. Biegnąca od kościoła na wsch., po zapleczu bulwaru, via delie Belle Torri zachowała, mimo zniszczeń, średniowieczny charakter. Od S. Pierino w kierunku północnym, via Palestro w lewo, dojdziemy do położonego przy via Borgo Stretto kościoła S. Michele in Borgo z fasadą w stylu pizańskiego gotyku (XIV w., restaurowany). Początki tej budowli sięgają XI w. Przy fasadzie pracowali uczniowie Pisanów (przeróbki w okresie gotyku zmieniły romańskie formy świątyni). Via Borgo i via Dini skierują nas znów na piazza dei Cavalieri, gdzie zakończymy wędrówkę po centrum starego miasta.

Kolonia Julia

Coloma Julia Pisana i port z czasów Augusta, była w epoce Imperium miastem dość bogatym. W okresie upadku Cesarstwa chroniło się w Pizie wiele rodzin rzymskich przed najazdami barbarzyńców. Zacięte walki grecko-bizantyjskiej oszczędziły położone na uboczu szlaków wojennych miasto, w którym kultura rzymska utrzymała się przez czas dłuższy. W XI w. nadmorskie miasta przekształciły się w republiki morskie zdolne odeprzeć nagłe ataki Saracenów. Podboje Normanów osłabiły znaczenie portów południowych. Nad Morzem Tyrreńskim zapanowały floty Pizy i Genui. Zdołały one w szybkim czasie przepędzić Saracenów z Korsyki, Sardynii i Balearów i uczestniczyć w krucjatach, co pomnożyło ich bogactwo i posiadłości na Wschodzie. U szczytu potęgi stanęła Piza w wiekach XII i XIII, lecz Morze Tyrreńskie było za małe, aby pomieścić dwie konkurencyjne potęgi — Genui i Pizy. Piza rzuciła wyzwanie liguryjskiej stolicy. Genueńczycy woleli uniknąć wojny, przekładając racje obowiązujące w średniowieczu: ich flota była mniejsza i nie przygotowana do walki. Pizzariczycy czekali, a Genueńczycy zbroili się tajemnie, budując pospiesznie okręty. W 1238 r., gdy obie flotylle spotkały się opodal północnych brzegów Sardynii i rozpoczęły zaciekły bój, zza wysepki Melorii wysunęło się 30 genueńskich galer, które zaatakowały z flanki pizańskie-okręty.

Architektura Genui

Po raz pierwszy w romańskim budownictwie, stosującym dotąd płaskie rozwiązania fasad z geometrycznym podziałem, pojawiły się tu rzędy antycznych kolumn stwarzające ostre kontrasty światłocienia. Po raz pierwszy w średniowieczu nad świątynią na planie krzyża wzniesiono kopułę, zaś jako motyw dekoracyjny zastosowano pod arkadami fasady rzymski kaseton. Pizańska architektura (bo można tu mówić o wykształconym w XII i XIII w. stylu pizańskim) pojawia się na Sardynii i Korsyce, w Ligurii i Lukce, Pistoi i Prato, w katedrach Sieny i Orvieto, a dzieła warsztatu Nicoli i Giovanniego Pisano spotkać można w Veneto, Toskanii, Umbrii, Apulii oraz we Francji. Wejdźmy przez portal w południowym ramieniu transeptu, gdzie na brązowych podwojach roboty Bonanusa z Pizy (1180) 24 płaskorzeźby opowiadają historie biblijne. Przy wejściu w prawej nawie — kaplica S. Ranieri, członka patrycjuszowskiej rodziny pizańskiej zmarłego w 1161 r., otoczonego zaraz po śmierci nimbem świętości. Nawy dzieli 68 rzymskich i greckich kolumn sprowadzonych z całego antycznego świata przez tutejszych żeglarzy. Kasetonowy strop wykonany po pożarze (1595) nad nawą główną jest bogato złocony. Na lewej ścianie transeptu wisi część sarkofagu cesarza Henryka VII — dzieło Tina da Camaino.

Plazzo Bianco

Uliczką obok kościoła S. Matteo wyjdziemy na piazza Ferrari, kierując się na pn. do piazza Fontane Marose. Palazzo Spinola po prawej stronie pochodzi z XV w. Od piazza Fontane rozpoczyna się via Garibaldi z szeregiem dziesięciu pałaców patrycjatu, wzniesionych w k. XVII w. Pod nr. 18 Palazzo Rosso zbud. w k. XVII w., pod nr. II Palazzo Bianco ukończony w pocz. XVIII w. Liczne zbiory sztuki gromadzą: Palazzo Spinola (Rubens, Van Dyck), Palazzo Rosso (Veronese, Palma ml. Caravaggio, Van Dyck, Diirer i in.) i Palazzo Bianco (m.in. świetny nagrobek Margherity Brabanckiej Giovanniego Pisana z 1313 r., rzeźba Canovy, malarstwo Huga van der Goesa, Van Dycka, Rubensa, Pontorma, Lippiego i wielu innych malarzy włoskich i hiszpańskich). Idąc przedłużeniem via Garibaldi — via Cairoli obok domu wielkiego pisarza, polityka i patrioty Giuseppe Mazziniego, przejdziemy przez largo delia Zecca do piazza delia Nunziata, mijając po prawej stronie kościół SS. Annunziata wzniesiony w k. XVI w. Za kościołem przy via Balbi usytuowany jest pałac z późniejszego okresu — budynek Uniwersytetu (1623) ze wspaniale rozbudowanymi schodami. Naprzeciw — Palazzo Reale budowany sukcesywnie od 1650 r. do pół. XIX w. W wielu jego salach galeria malarstwa z dziełami malarzy włoskich i obcych, zbiorami porcelany, monet i rękodzieła genueńskiego. Via Balbi zaprowadzi nas prosto na piazza Aquaverde w pobliże kościoła di Prę. Na zach. od kościoła i via Gramsci położony jest rozległy Palazzo Doria z pocz. XVI w., ofiarowany admirałowi przez miasto. Jego mury gościły wiele sławnych osobistości, a Giuseppe Verdi spędzał tu ostatnie lata swego pracowitego życia.

Miasto Ligurów

Miasto Ligurów stało się w III w. p.n.e. kolonią rzymską, co daje się odczytać z regularnego planu d. forum, biegnących pod kątem prostym ulic oraz z elipsy teatru (dziś zabud. domami), który z reguły znajdował się poza murami. Trzy pasma murów (jak we Florencji) okalały miasto. Najstarsze (rzymskie) na planie kwadratu obejmowały dzisiejsze centrum. Drugie, z których pozostały duże bramy, pochodziły z XIII w. Trzecie wzniesiono między 1550 i 1650 r., rozszerzając je na rozległe tereny (4200 m2), i wzmocniono 11 bastejami. To ostatnie pasmo, zarośnięte piękną zielenią, jest terenem spacerów. Inną jego atrakcją są podziemia bastei otwarte dla publiczności, a zawierające najczęściej okolicznościowe wystawy. W okresie inwazji Longobardów Lucca stała się jednym z najważniejszych miast Toskanii — siedzibą markizatu. Unikając szczęśliwie zagrożeń ze strony feudalnych baronów, rozrosła się w XII i XIII w. w silną wspólnotę miejską. Upadek znaczenia miasta przyniosły walki wewnętrzne zwaśnionych rodów, przerwane na krótko szczęśliwymi rządami kondotiera Castruccia dcgli Antelminelli zw. Castracane, który rozszerzył jej posiadłość aż po Sarzanę (1316-1328) i Pizę. Upadek tyranii Paola Guinigi (S430) rozpoczął okres panowania władzy republikańskiej, przekształconej w XVI w. w system oligarchii patrycjatu. Mądra polityka i dość szczęśliwe położenie geograficzne pozwoliły miastu utrzymać długo polityczną niezależność, zniesioną dopiero przez Napoleona, który oddał je we władanie swej siostrze Elizie Bacciocchi. Kongres Wiedeński uczynił Lukkę ośrodkiem małego księstwa rządzonego przez lat 30 przez rodzinę Bourbon-Parma. Pomogło to Lukce zachować pewną odrębność w porównaniu z innymi miastami toskańskimi.

Massa-Carra

Jest to największy ośrodek wydobycia marmurów już od 11 w. p.n.e. Wydobycie wpływało decydująco na rozwój miasta od wczesnego średniowiecza. Najazdy barbarzyńców i walki wewnętrzne powstrzymujące zapotrzebowanie na marmur doprowadzały je do upadku, a okresy wznoszenia wielkich świątyń i pałaców natychmiast poprawiały jego gospodarkę. Posiadała więc Carrarą dwa oblicza: te z okresów upadku i z czasów rozkwitu. Ery renesansu i baroku utrwaliły okres prosperity, gdyż odtąd marmury kararyjskie zasłynęły na całym świecie, stając się najcenniejszym materiałem rzeźbiarskim. Katedrę o cechach architektury pizańskiej zaczęto budować w XI w. Ma ona ciekawą fasadę romańsko-gotycką, z rozetą u szczytu wśród dwu rzędów kolumienek dźwigających gotyckie maswerki. Opodal Casa Reperti, gościła niegdyś Petrarkę (XIII w.). Zachował się też dom, w którym mieszkał Michał Anioł. Akademia Sztuk Pięknych w połączonych pomieszczeniach zamkowych i renesansowego Palazzo Ducale zawiera muzeum rzeźby. Aby zobaczyć kamieniołomy, radzimy wybrać się w góry do miejscowości Colonnata (8 km). W przydrożnych warsztatach, w miarę wjeżdżania pod górę, ceny pamiątek są coraz niższe, a krajobrazy coraz piękniejsze. Osada kamieniarzy w Colonnata stoi na tle oślepiająco białych skal kontrastujących z błękitem nieba, i rozciąga się z niej widok na cale wybrzeże, niebieskawe wzgórza Korsyki . zieleń doliny.

Kościół S. Michele

Prowadząca stąd na południe via Cesare Battisti wiedzie przez piazza S. Salvatore na piazza S. Michele in Foro (w miejsce dawnego forum). Słoi tam kościół S. Michele podobny w stylu do katedry. Jego fundacja Mcgn VIII w. (przebud. był kolejno w XII, XIV i XVI w.). Ma wyraźnie podwyższoną fasadę (cztery rzędy kolumienek), gdyż w przewidywaniu podwyższenia naw rozbudowano ją wzwyż, dodając w XIV w. rząd arkad wzdłuż południowej nawy (na podwyższenie naw nie starczyło jednak Środków). W XIX w. dodano na szczycie figurę Michała Archanioła, n wśród średniowiecznej ornamentyki zdobiącej trzony kolumn umieszczono portrety współczesnych osobistości. I tak wśród fantazyjnych zwierząt i roślin znalazły się wyobrażenia Cavoura, Garibaldiego, Napoleona III i Wiktora Emanuela II. Wewnątrz obraz Filippina Lippi (Święta Helena i święci ), płaskorzeźba Madonny Rafaela da Montelupo (l 522) i barwna terakota Andrei delia Robbia. W południowej stronie placu, cofnięty nieco w via Veneto, stoi renesansowy Palazzo Pretorio zbud. w 1492 r., przerobiony częściowo w 1588 r. Skierujemy się na południe w via Roma do skrzyżowania z via Cenami, via Fillungo i via S. Croce, aby znaleźć się wśród zabudowań z XIII i XIV w. Po lewej stronie na via Fillungo stoi kościół S. Cristoforo z XIII w., po prawej — z tegoż okresu Torre del Travaglio i Palazzo (fenami z XVI w. Obok pałacu, via Cenami zaprowadzi nas przed resztki kościoła S. Giusto (XIII w.) zburzonego w wyniku niefortunnej regulacji ulicy. Nie zapomnij odwiedzić tego miejsca podczas wakacji w tym rejonie.

Architektura Diotisalvi

W 1153 r. architekt Diotisalvi rozpoczął budowę baptysterium, wznosząc je na planie koła i nakrywając potężną kopułą z gotycką dekoracją. Wnętrze zawiera znakomite dzieło Nicoli Pisano (1260) — kazalnicę, która stała się wzorem d!a kazalnic katedr pizańskiej i sieneńskiej. Płaskorzeźby żywo przypominają klasyczne reliefy rzymskich sarkofagów w układzie szat, postaci i kompozycji. Niewątpliwie założyciele wielkiego warsztatu — Nicolo i syn jego Giovanni — pozostawali pod wpływem antyku, jednak wiele innych rzeźb mówi o wybitnej, osobistej inwencji tych twórców. Ośmioboczną chrzcielnice rzeźbioną przez Guida Bigareli w 1260 r. warto porównać z kazalnicą i rzeźbami G. i N. Pisanów stojącymi wokół ścian. (Ciekawostką jest niezwykła akustyka budowli). Położona po przeciwnej stronie katedry kampanila pochodzi z 1174 r. Kiedy budowę doprowadzono do trzeciej kondygnacji, poczęła się ona pochylać, ku przerażeniu budowniczych. Ponieważ jednak proces ten ustal, roboty kontynuowano aż do wysokości 55 m. Dziś podziw budzi 6 kondygnacji arkad zwieńczonych pomieszczeniem na dzwony (z większymi prześwitami). Na wieżę prowadzą spiralne schody wewnątrz dzwonnicy. Idąc schodami nie wyczuwa się początkowo jej przechyłu, wyżej jednak schody starte milionami stóp poczynają być wklęsłe — raz przy wewnętrznej, raz przy zewnętrznej ścianie.